[Review sách] 7 Thói Quen Hiệu Quả - Stephen Covey

Có lẽ không ít thì nhiều, chúng ta đã từng nghe đến khái niệm "Peer Pressure". Theo Vietcetera, Peer Pressure (áp lực đồng trang lứa) là khi một cá nhân chịu ảnh hưởng từ những người thuộc cùng một nhóm xã hội như cùng độ tuổi, cùng lớp, cùng công ty, cùng lĩnh vực chuyên môn… và phải thay đổi thái độ, giá trị hoặc hành vi của mình để phù hợp với các chuẩn mực của nhóm.

Ví dụ, trong một lớp học, học sinh thường bị so sánh về thứ hạng nên nảy sinh áp lực phải học nhiều hơn, giỏi hơn. Trong một công ty có văn hóa làm thêm giờ, nhân viên mới cũng tự ép bản thân phải đi sớm về trễ vì không muốn bị đánh giá là kém nỗ lực hay kém chăm chỉ hơn đồng nghiệp. Ngày nay, với sự phát triển của mạng xã hội, Peer Pressure càng trở nên phổ biến hơn. Khi lướt mạng xã hội và nhìn thấy những người bạn đồng trang lứa nay đã có cuộc sống sung túc, hạnh phúc, thành công và thú vị, chúng ta rất dễ cảm thấy đố kỵ, kèm theo đó là một cảm giác áp lực nặng nề.

Để tránh rơi vào vòng xoáy của Peer Pressure, thay vì mơ hồ không biết mình là ai, mình cần làm gì với cuộc đời, rồi ngồi lướt mạng xã hội và so sánh bản thân với người khác — thấy người ta giàu có, xinh đẹp, giỏi giang, còn mình thì xấu xí, nghèo khổ, bất tài, vô dụng — cách tốt nhất chúng ta có thể làm là tìm hiểu giá trị của bản thân, tự định hướng cuộc đời và kiên định đi theo kế hoạch mà mình đã đặt ra.

"7 Thói Quen Hiệu Quả" chính là cuốn sách giúp bạn làm được điều đó. Đây là một cuốn sách mà bất kỳ bạn trẻ nào cũng nên đọc trước khi đọc các sách self-help khác, bởi vì nó mang tính nền tảng, giúp xây dựng một hệ nhận thức vững chắc về những giá trị nào là đúng, là chân lý, bất biến và bền vững để theo đuổi, thay vì chạy theo những thứ phù phiếm, thoáng qua.

Khi mình tham gia các nhóm đọc sách và review sách, mình thấy có khá nhiều bạn thắc mắc về một số nội dung trong "7 Thói Quen Hiệu Quả". Vì vậy, bài viết này mình tóm tắt và diễn giải lại nội dung theo cách hiểu của mình, sao cho dễ hiểu và gần gũi hơn, nhằm giúp các bạn nắm được thông tin, hiểu được tinh thần của sách để có thể áp dụng vào thực tế.

ーーー🍀ーーー

PHẦN 1 – MÔ THỨC VÀ NGUYÊN LÝ

Theo tìm hiểu của tác giả Stephen Covey, trước Thế chiến thứ nhất, các tác phẩm viết về thành công đều tập trung vào đạo đức phẩm giá, xem đó là nền tảng của sự thành công. Những phẩm chất này bao gồm tính chính trực, đức khiêm nhường, lòng trung thành, sự chừng mực, lòng can đảm, công bằng, nhẫn nại… Người sở hữu những phẩm giá đó được cho là sẽ đạt được thành công.

Tuy nhiên, sau Thế chiến thứ nhất (đặc biệt là từ cuốn sách "Đắc Nhân Tâm"), tư tưởng chủ đạo về thành công dần chuyển từ đạo đức phẩm giá sang đạo đức tính cách. Thành công lúc này được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ hình ảnh xã hội, thái độ, hành vi, kỹ năng và các kỹ thuật nhằm gây ấn tượng hoặc lấy lòng người khác. Quan điểm đạo đức tính cách xoay quanh hai xu hướng chính: các kỹ thuật giao tiếp xã hội và thái độ sống tích cực.

Stephen Covey cho rằng nếu chúng ta chỉ vận dụng các kỹ thuật này để đạt được mục đích cá nhân, trong khi thiếu đi những phẩm giá nền tảng và một tâm thiện, thì thực chất chúng ta chỉ đang thao túng người khác. Về lâu dài, chúng ta cũng không thể thành công một cách bền vững theo cách đó.

Từ đây, tác giả đưa ra hai khái niệm xuyên suốt cuốn sách: mô thức và nguyên lý.

Mô thức là cách chúng ta nhìn nhận sự việc, là nguồn gốc sinh ra suy nghĩ và hành động. Nếu muốn tạo ra những thay đổi nhỏ, chúng ta có thể tập trung vào thái độ và hành vi. Nhưng nếu muốn tạo ra những thay đổi lớn và lâu dài, chúng ta cần nhìn lại mô thức của mình. Tác giả ví "mô thức" như một "tấm bản đồ".

Nguyên lý là những quy luật tự nhiên chi phối con người, luôn đúng, bất biến và được mặc nhiên công nhận. Ví dụ như công bằng, liêm chính, trung thực, can đảm, phẩm hạnh, tiềm năng… Đây là những quy luật không thể phá vỡ. Tác giả ví "Nguyên lý" như một "Lãnh thổ".

Khi bản đồ mô tả đúng lãnh thổ, chúng ta sẽ nhận biết được sự thật và hiểu thế giới như nó vốn là. Nguyên lý chính là lãnh thổ, còn mô thức là tấm bản đồ. Khi mô thức càng nhất quán với các nguyên lý tự nhiên, bản đồ càng chính xác và hiệu quả. Nghĩa là khi chúng ta suy nghĩ và hành động dựa trên các nguyên lý, cuộc sống sẽ trở nên hiệu quả, thành công và an nhiên hơn.

Ví dụ, nếu chúng ta sống dựa trên những phẩm chất như chính trực, trung thành, can đảm và kiên định, khả năng đạt được một cuộc sống viên mãn sẽ cao hơn so với việc đạt thành công bằng cách thao túng người khác hoặc làm giàu bất chính thông qua lừa gạt.

7 Thói Quen Hiệu Quả là phương pháp cải biến từ trong ra ngoài, lấy nguyên lý làm trọng tâm và dựa trên phẩm giá để đạt được hiệu quả ở cả cấp độ cá nhân lẫn tập thể, với một quá trình trưởng thành liên tục.

Theo Stephen Covey, con người trải qua ba giai đoạn trưởng thành. Giai đoạn đầu là lệ thuộc, khi chúng ta cần người khác chỉ bảo, nuôi dưỡng để tồn tại. Giai đoạn thứ hai là độc lập, khi chúng ta tự chủ hơn về thể chất, tinh thần, cảm xúc và tài chính. Giai đoạn thứ ba là tương thuộc, bởi bản chất của thế giới là sự kết nối lẫn nhau. Khi các mối quan hệ trở nên sâu sắc và ở tầm cao hơn, mô thức chuyển sang tư duy cộng tác để cùng nhau tạo ra những điều lớn lao hơn.

ーーー🍀ーーー

7 THÓI QUEN ĐỂ THÀNH CÔNG

PHẦN 2 - THÀNH CÔNG CÁ NHÂN

Thói quen 1: Sống kiểu kiến tạo (Sống chủ động)

Đối với loài vật, khi có tác nhân kích thích, nó sẽ phản ứng ngay. Nếu con người cũng chỉ sống dựa vào bản năng, điều kiện và cảm xúc, khả năng của chúng ta sẽ bị bó buộc và giới hạn. Quyền lực lớn nhất của con người chính là quyền tự do lựa chọn.

Giữa tác nhân kích thích và phản ứng, con người có khả năng sử dụng sự tự nhận thức, trí tưởng tượng, lương tâm và ý chí độc lập để lựa chọn phản ứng của mình. Hành vi của chúng ta do chính chúng ta quyết định, chứ không phải do hoàn cảnh quyết định.

Những người sống thụ động thường để cảm xúc, môi trường và cách người khác đối xử chi phối hành vi của mình. Ngược lại, người sống chủ động có khả năng lựa chọn phản ứng, không đổ lỗi cho hoàn cảnh hay các yếu tố bên ngoài. Hành vi của họ xuất phát từ những lựa chọn có ý thức, dựa trên hệ giá trị cá nhân.

Một cách để nhận biết mức độ chủ động của bản thân là xem chúng ta đang dành thời gian và năng lượng cho những điều gì. Mỗi người đều có ba phạm vi: phạm vi ảnh hưởng, phạm vi bận tâm và phạm vi không bận tâm. Người sống chủ động tập trung năng lượng vào phạm vi ảnh hưởng — những điều họ có thể thay đổi và tác động — từ đó mở rộng dần phạm vi này. Người sống thụ động lại tập trung vào phạm vi bận tâm, những điều họ không thể kiểm soát, dẫn đến thái độ đổ lỗi và cảm giác mình là nạn nhân của hoàn cảnh.

Bất cứ khi nào ta nghĩ rằng vấn đề nằm ở bên ngoài, chính suy nghĩ đó đã cho phép những yếu tố bên ngoài kiểm soát ta. Nếu thật sự muốn cải thiện tình hình, điều duy nhất ta có thể kiểm soát chính là bản thân mình.

ーーー🍀ーーー

Thói quen 2: Bắt đầu với đích đến

Tác giả đưa ra một bài tập trải nghiệm: hãy tưởng tượng lễ tang của chính bạn, nơi đó có bốn người phát biểu — đại diện cho gia đình, bạn bè, công việc và cộng đồng. Câu hỏi đặt ra là: “Khi tôi qua đời, tôi muốn mọi người nhớ về tôi là một người như thế nào?”

Nếu thực hiện nghiêm túc, bài tập này sẽ giúp bạn chạm đến những giá trị sâu sắc nhất của bản thân. Bắt đầu với đích đến nghĩa là hiểu rõ mình muốn kết thúc ở đâu, để những bước đi hiện tại luôn hướng về mục tiêu đó. Ta có thể luôn bận rộn nhưng không hiệu quả, leo lên nấc thang thành công rồi mới nhận ra chiếc thang đặt sai tường.

Hãy thử tưởng tượng bạn là một người thật sự mong muốn mình sẽ có được một gia đình hạnh phúc, ấm êm. Tuy nhiên bạn lại quá bận tâm về cơm, áo, gạo, tiền. Bạn chỉ lo làm việc và rồi một ngày bạn thấy là mình đã có nhà lầu, xe hơi, địa vị cao. Nhưng nhìn lại thì gia đình của bạn đã ly tán bởi vì quá mải mê làm việc, bạn bỏ bê và không quan tâm, chăm sóc gia đình như họ mong muốn. Đó là khi chiếc thang thành công của bạn đang được đặt sai chỗ và bạn không cảm thấy hạnh phúc.

Người ta thường cảm thấy trống rỗng khi đạt được vinh quang nếu để đạt được thành công đó phải đánh đổi nhiều thứ có giá trị hơn. Bạn thức hết đêm này đến đêm khác, dùng thức ăn nhanh, chất kích thích và nước tăng lực để chạy deadline, rồi đạt được thành tựu trong sự nghiệp. Một ngày bạn được tăng lương, thăng chức, tuy nhiên nhìn lại thì sức khỏe của bạn đã bị bào mòn rất nhiều và bạn nhận ra rằng giá trị sức khỏe của bạn quan trọng hơn sự nghiệp.

Cuộc đời sẽ khác đi khi ta thực sự biết điều gì là tối quan trọng và hành động mỗi ngày dựa trên nhận thức đó.

ーーー🍀ーーー

Thói quen 3: Ưu tiên điều quan trọng

Tác giả đưa ra hai câu hỏi then chốt: 

Câu hỏi đầu tiên: Việc gì bạn có thể làm mỗi ngày, giúp bạn tạo nên sự khác biệt tích cực và to lớn trong đời sống cá nhân của bạn, nhưng hiện giờ bạn lại không làm? 

Câu hỏi thứ hai: Một điều trong công việc nếu mà bạn làm mỗi ngày thì sẽ mang đến những kết quả to lớn? 

Theo tác giả, quản lý rất khác với lãnh đạo. Lãnh đạo bản thân nghĩa là đặt ra những câu hỏi cánh chung trong cuộc đời của bạn, đi tìm câu trả lời và khi đã tìm được câu trả lời rồi thì bạn cần quản lý bản thân thật hiệu quả để tạo ra một cuộc đời nhất quán với câu trả lời.

Lãnh đạo sẽ quyết định xem đâu là những điều quan trọng, còn quản lý thì sẽ đưa những điều này lên thành ưu tiên mỗi ngày mỗi giây phút. 

Và chúng ta có một ma trận quản trị thời gian như thế này:

Ở góc phần tư thứ nhất là những việc cần chú tâm giải quyết ngay, đó là những khủng hoảng, những việc cần xử lý gấp. Những việc này thường làm chúng ta hao hụt năng lượng, biến ta thành những người giải quyết khủng hoảng, chuyên đi xử lý sự cố, những con quay bị dí bởi deadline.

Góc phần tư thứ 3 là những việc khẩn cấp nhưng không quan trọng. Chúng ta sẽ phản ứng lại các việc khẩn cấp mà chúng nghĩ là quan trọng. Tính khẩn cấp của các vấn đề này thường dựa trên những ưu tiên và kỳ vọng của người khác. 

Góc phần tư thứ 4 là những hoạt động không quan trọng cũng chẳng khẩn cấp. Để sống hiệu quả thì chúng ta phải hạn chế một cách tối đa những hoạt động ở trong góc phần tư thứ 4 này. 

Cuối cùng, ở góc phần tư thứ 2 là những việc không khẩn cấp nhưng quan trọng. Chúng ta đều biết những việc này là cần thiết nhưng hầu như ít khi thực hiện vì chúng không hề cấp bách. 

Ví dụ như việc ăn uống lành mạnh, tập thể dục mỗi ngày, ai cũng biết là quan trọng và cần thiết nhưng mà lại ít khi làm, bởi vì chúng ta thấy là nó không hề cấp bách một tí nào. Cho đến khi bị bệnh rồi chúng ta mới cuống cuồng ăn kiêng và tập thể dục các thứ, nhưng mà cũng có thể gọi là quá trễ rồi. 

Ai cũng biết tiết kiệm mỗi ngày là cần thiết, nhưng mà hiếm khi chúng ta tiết kiệm. Cho đến khi cần một số tiền lớn để giải quyết một việc gì đó thì chúng ta mới bắt đầu đi chạy vạy, bắt đầu tích cóp thì cũng quá trễ rồi. 

Khi bạn tập trung năng lượng và nỗ lực để làm những việc trong góc phần tư thứ 2 này thì tính hiệu quả của bạn sẽ gia tăng mạnh mẽ, khủng hoảng và các vấn đề khác sẽ giảm đến mức có thể xử lý dễ dàng, mang lại sự cân bằng, vì bạn đã biết tiên liệu trước, tập trung vào gốc rễ của vấn đề, làm những việc phòng bệnh hơn chữa bệnh. 

Tiếp theo, chúng ta có nguyên lý Pareto, hay còn gọi là nguyên lý 80-20. Với 20% nỗ lực cho những việc quan trọng không khẩn cấp sẽ mang lại 80% kết quả. Hãy học cách nói không, hãy tâm niệm rằng bạn luôn có thể sẵn sàng từ chối bất cứ điều gì. Cách bạn sử dụng thời gian là kết quả của việc bạn nhìn nhận được ý nghĩa của thời gian và xác lập những ưu tiên trong cuộc đời.

ーーー🍀ーーー

PHẦN 3 – THÀNH CÔNG TẬP THỂ

Ở phần này, tác giả nhắc đến một khái niệm gọi là tài khoản tình cảm. Để dễ hiều, bạn hãy liên tưởng đến việc bạn gửi tiền vào một tài khoản ngân hàng để có thể sử dụng cho những dự định trong tương lai, hoặc khi không may xảy ra biến cố, bạn vẫn có tiền để dùng.

Tương tự như vậy, trong một mối quan hệ, bạn cũng cần xây dựng một tài khoản tình cảm để có thể tiến xa hơn trong mối quan hệ đó, hoặc khi mối quan hệ không may xảy ra mâu thuẫn hay vấn đề gì, bạn có sẵn những “khoản dự trữ tình cảm” để tiếp tục duy trì mối quan hệ.

Tài khoản tình cảm là một ẩn dụ để miêu tả độ tin cậy được tạo dựng trong một mối quan hệ. Đó là cảm giác an toàn mà bạn có được với một người nào đó. Khi tài khoản tin cậy cao, quá trình giao tiếp trở nên dễ dàng, nhanh chóng và hiệu quả. Tương tự như khi bạn có nhiều tiền trong tài khoản ngân hàng, cuộc sống sẽ trở nên dễ dàng hơn, mọi việc diễn ra nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Sáu khoản gửi chính yếu để xây dựng tài khoản tình cảm:

Cũng giống như tài khoản ngân hàng, bạn cần thường xuyên gửi tiền vào để bồi đắp và duy trì. Tài khoản tình cảm cũng có những khoản gửi bắt buộc để xây dựng và duy trì nó.

Khoản gửi thứ nhất: Thấu hiểu những nét riêng biệt của người khác.

Thấu hiểu người khác là khoản gửi quan trọng nhất mà bạn có thể tích lũy, là chìa khóa quyết định các khoản gửi khác. Bạn sẽ không biết điều gì thực sự tạo nên một khoản gửi nếu bạn không hiểu về người đó. Hãy cư xử với người khác theo cách bạn muốn họ cư xử với mình.

Khoản gửi thứ hai: Quan tâm đến những điều nhỏ nhất.

Khoản gửi thứ ba: Giữ lời hứa.

Khoản gửi thứ tư: Làm rõ những kỳ vọng.

Hầu hết những vướng mắc trong các mối quan hệ đều xuất phát từ xung đột hoặc sự không rõ ràng trong kỳ vọng về vai trò của nhau và mục tiêu cần đạt được. Chúng ta thường để cho tình huống trở nên xấu đi vì mặc định rằng kỳ vọng của mình đương nhiên sẽ được người khác thấu hiểu và đáp ứng. Việc làm rõ kỳ vọng ngay từ đầu chính là tạo ra một khoản gửi quan trọng.

Khoản gửi thứ năm: Thể hiện sự chính trực của bản thân.

Giữ lời hứa, cam kết thực hiện các kỳ vọng, trung thành với những người vắng mặt. Khi họ không có mặt, chúng ta không nói xấu hay chỉ trích. Hãy đối xử với mọi người bằng cùng một hệ nguyên tắc.

Khoản gửi thứ sáu: Chân thành nhận lỗi và xin lỗi khi thực hiện bất kỳ "khoản rút" nào.

Ví dụ như khi nói dối, phản bội, hoặc không quan tâm đến họ. Khi đó, bạn đang thực hiện một khoản rút khỏi tài khoản tình cảm và cần chân thành nhận lỗi, xin lỗi.

ーーー🍀ーーー

Thói quen 4: Tư duy cùng thắng

"Cùng thắng" nghĩa là không ngừng tìm kiếm lợi ích chung trong tất cả sự tương tác giữa người với người. Những thỏa thuận hay giải pháp đều mang lại lợi ích chung, thỏa mãn nhu cầu của các bên. Các bên đều cảm thấy hài lòng với quyết định chung và cam kết thực hiện.

Một trong những yếu tố quan trọng nhất của tư duy cùng thắng là tư duy có đủ cho mọi người. Đây là mô thức tin rằng ngoài kia luôn có rất nhiều và có đủ cho tất cả. Thành công của người này không đe dọa thành công của người khác.

Người có tư duy nghèo nàn nhìn cuộc đời như chỉ có một chiếc bánh. Nếu ai đó lấy được phần lớn hơn, những người còn lại sẽ nhận được ít hơn. Họ không thực sự vui trước thành công của người khác, vì khi người khác được công nhận hay đạt thành tựu, họ cảm thấy mình đã mất đi một điều gì đó quý giá.

Người có tư duy có đủ cho mọi người sẵn lòng chia sẻ uy tín, sự công nhận, lợi nhuận và quyền ra quyết định với người khác. Thành công tập thể đến từ việc tương tác hiệu quả và mang lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan.

ーーー🍀ーーー

Thói quen 5: Thấu hiểu rồi được hiểu

Nguyên lý quan trọng nhất trong tương tác giữa người với người là: hãy thấu hiểu trước, rồi được thấu hiểu.

Phần lớn mọi người không lắng nghe với mục đích để thấu hiểu, mà lắng nghe để hồi đáp. Họ chắt lọc mọi thứ thông qua các mô thức của riêng mình, áp đặt trải nghiệm của mình lên cuộc đời người khác.

Lắng nghe đồng cảm khác với lắng nghe chủ động hay lắng nghe phản hồi. Về cơ bản, lắng nghe phản hồi là bắt chước lại điều người khác nói. Nếu chỉ luyện tập kỹ thuật mà động cơ vẫn chủ quan, mục đích vẫn là đối đáp, kiểm soát hoặc dẫn dắt, thì đó chưa phải lắng nghe đồng cảm.

Lắng nghe đồng cảm có chủ đích là để thấu hiểu, là bước vào thế giới quan của người khác, nhìn nhận qua lăng kính của họ, lắng nghe cảm xúc và suy ngẫm.

Để lắng nghe đồng cảm, có hai bước song song:

Thứ nhất, diễn đạt lại nội dung người nói bằng ngôn từ khác để xác nhận mình đã hiểu đúng vấn đề.

Thứ hai, phản ánh lại cảm xúc của họ để xác nhận mình đã hiểu đúng cảm giác mà họ đang trải qua.

Thay vì đứng ở hai phía đối lập, hãy đứng cùng một phía để nhìn nhận vấn đề.

Thông thường, khi mọi người được trao cơ hội để cởi mở, họ sẽ tự làm sáng tỏ vấn đề của mình, và giải pháp sẽ dần trở nên rõ ràng trong quá trình trao đổi.

Khi một người đang thực sự tổn thương về mặt tình cảm và bạn thật sự lắng nghe với mong muốn thuần khiết là để thấu hiểu, bạn sẽ ngạc nhiên trước việc họ nhanh chóng bộc lộ nỗi lòng như thế nào.

Con người sẽ cởi mở khi họ cảm thấy được yêu thương vô điều kiện, được tin tưởng, không bị phán xét hay chế giễu.

Ban đầu, lắng nghe đồng cảm có thể tốn nhiều thời gian hơn, nhưng về lâu dài nó giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian. Khi bạn học cách lắng nghe người khác một cách sâu sắc, bạn sẽ khám phá ra những khác biệt lớn. Nhận thức của chúng ta có thể rất khác nhau. Mỗi người đều sống với các mô thức của riêng mình trong nhiều năm, cho rằng đó là chân lý, và nghi ngờ tính hợp lý hoặc năng lực tư duy của bất kỳ ai không nhìn thấy chân lý đó.

Khi giao tiếp với người khác, hãy đặt nhân sinh quan của mình sang một bên và chân thành nỗ lực thấu hiểu. Đừng thúc giục, hãy kiên nhẫn và tôn trọng.

ーーー🍀ーーー

Thói quen 6: Cùng tạo cách mới

Hiệp lực, cộng lực, hợp tác cộng sinh

Khi giao tiếp với tâm thế cộng sinh, bạn sẽ cởi mở cả con tim và khối óc của mình, nắm bắt được những khả năng, phương án và lựa chọn mới. Bạn bắt đầu với niềm tin rằng các bên liên quan đều có thể đạt được sự hiểu biết sâu sắc hơn. Cùng với niềm hứng khởi có được từ quá trình học hỏi lẫn nhau, tất cả sẽ tạo ra một bệ đỡ vững chắc để nâng cao hiểu biết, khả năng học hỏi và sự chân thành của bản thân.

Bản chất của việc cùng tạo ra cách mới là xem trọng sự khác biệt, bao gồm cả khác biệt về tinh thần, cảm xúc và tâm lý. Bí quyết để xem trọng sự khác biệt là nhận ra một thực tế rằng tất cả mọi người đều nhìn nhận thế giới không phải như nó đang là, mà là theo chủ quan của họ.

Người thực sự hiệu quả là người có đủ khiêm nhường để nhận ra những giới hạn trong nhận thức của bản thân, và biết trân trọng những nguồn lực phong phú có được từ sự giao hòa giữa con tim và khối óc của người khác.

Hai người có thể bất đồng với nhau nhưng cả hai đều đúng. Điều này không đúng về mặt logic, nhưng đúng về mặt tâm lý. Chúng ta diễn dịch khác nhau vì đã bị điều kiện hóa, bị lập trình theo những cách khác nhau.

Nếu không xem trọng sự khác biệt trong nhận thức, không trân trọng người khác, và không tin rằng cả họ và ta đều có thể đúng — rằng cuộc đời không phải lúc nào cũng mang tính lưỡng phân và luôn tồn tại những giải pháp thứ ba — thì chúng ta sẽ không bao giờ vượt thoát khỏi giới hạn của trạng thái bị điều kiện hóa này.

Khi ai đó bất đồng với bạn, bạn có thể nói: “Tốt, bạn nhìn nhận vấn đề khác tôi.” Bạn không nhất thiết phải đồng ý với họ, chỉ cần tin tưởng, xác nhận quan điểm của họ và tìm cách để hiểu họ.

Khi bạn chỉ thấy có hai giải pháp — một là giải pháp của bạn, hai là giải pháp sai của người khác — hãy tìm kiếm giải pháp thứ ba. Hầu như lúc nào cũng tồn tại giải pháp thứ ba. Và nếu bạn thực sự áp dụng triết lý cùng thắng, thực sự mong muốn thấu hiểu, bạn sẽ tìm ra giải pháp tốt cho tất cả các bên liên quan.

ーーー🍀ーーー

PHẦN 4: TỰ RÈN MỚI

Thói quen 7: Rèn mới bản thân

Bốn chiều kích của việc tự rèn mới bản thân.

Thói quen 7 giúp duy trì và gia tăng tài sản lớn nhất mà bạn có: chính mình. Thói quen này giúp làm mới bốn chiều kích của bản thân.

Chiều kích thứ nhất là thể chất: luyện tập, dinh dưỡng, quản lý sự căng thẳng.

Chiều kích thứ hai là quan hệ xã hội – tình cảm: sự phục vụ, thấu hiểu, đồng tâm hợp lực, an toàn nội tại.

Chiều kích thứ ba là tinh thần: làm rõ các giá trị và cam kết, nghiên cứu, thiền định.

Chiều kích thứ tư là trí tuệ: đọc, hình dung, lập kế hoạch, viết.

Để đạt hiệu quả, ta cần ý thức được tầm quan trọng của việc dành thời gian đều đặn để làm mới bản thân trong cả bốn khía cạnh trên.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi sâu vào chiều kích thể chất, bao gồm việc chăm sóc hiệu quả cơ thể của mình: ăn uống đúng chất, nghỉ ngơi và thư giãn đầy đủ, tập thể dục hằng ngày.

Một chương trình tập thể dục tốt là chương trình mà bạn có thể tự tập luyện tại nhà và giúp cải thiện ba yếu tố: sức bền, sức dẻo dai và sức mạnh.

Sức bền có được từ việc tập thể dục nhịp điệu, những hoạt động như đi bộ nhanh, chạy bộ, đạp xe, bơi lội, giúp cải thiện hiệu suất làm việc của tim mạch.

Sức dẻo dai có được nhờ luyện tập kéo giãn cơ.

Sức mạnh có được nhờ những bài tập cơ bắp như thể hình, hít đất, v.v.

Nếu bạn chưa từng tập luyện, cơ thể sẽ kháng cự lại những thay đổi này, nhưng sự kháng đó sẽ yếu dần. Chắc chắn lúc khởi đầu bạn sẽ không thích, nhưng hãy thực hành thói quen làm chủ bản thân. Hãy tiếp tục luyện tập dù bạn có thích hay không.

Rèn luyện thể chất là hoạt động thuộc góc phần tư thứ hai, mang lại kết quả về lâu dài. Nếu không rèn luyện thường xuyên, sớm muộn gì ta cũng rơi vào góc phần tư thứ nhất, khi phải đối diện với các vấn đề sức khỏe và khủng hoảng.

Chiều kích tinh thần là phương diện vô cùng riêng tư và quan trọng. Đây là khởi nguồn cho niềm cảm hứng, nâng đỡ và gắn kết bạn với các giá trị vượt thời gian của nhân loại. Chiều kích này bao gồm các hoạt động như cầu nguyện, thiền định, chiêm nghiệm, thể hiện tâm hồn qua các tác phẩm văn học hoặc âm nhạc vĩ đại, hòa mình vào thiên nhiên.

Việc làm mới tinh thần đòi hỏi đầu tư thời gian. Đây cũng là hoạt động thuộc góc phần tư thứ hai, nên thời gian dành cho nó không bao giờ là lãng phí.

Chiều kích trí tuệ:

Khi rời trường học, nhiều người ngừng học và để trí tuệ dần bị mai một. Không còn đọc sách một cách nghiêm túc, không khám phá những lãnh địa tri thức mới ngoài phạm vi công việc của mình, không suy nghĩ theo hướng phân tích chiều sâu, không viết lách để giũa rèn khả năng thể hiện quan điểm bằng ngôn ngữ chọn lọc, rõ ràng và xúc tích.

Thay vào đó, họ đắm chìm vào TV. TV nghiễm nhiên trở thành phương tiện có ảnh hưởng xã hội lớn nhất đối với chúng ta. Ta nhận thức về các giá trị sống thông qua những gì được truyền tải qua TV, và điều này ảnh hưởng đến ta theo nhiều cách hết sức tinh vi, khó nhận thấy.

Chúng ta cần tự giáo dục và huấn luyện tâm trí. Hãy thường xuyên đọc những tác phẩm có giá trị để nuôi dưỡng và mở mang tâm trí, tiếp xúc với những tư tưởng vĩ đại của nhân loại. Hãy viết lách, thường xuyên ghi nhận lại suy nghĩ, trải nghiệm, hiểu biết và những bài học từ cuộc sống để năng lực tư duy trở nên rõ ràng và chuẩn xác hơn.

Việc rèn mới bản thân trong ba chiều kích đầu tiên — thể chất, tinh thần và trí tuệ — là quá trình thực hành thành công cá nhân mỗi ngày. Hãy dành ra một giờ mỗi ngày để thực hành liên tục cho đến hết cuộc đời.

Quá trình này sẽ ảnh hưởng đến mọi quyết định và mối quan hệ trong cuộc sống, giúp bạn nâng cao chất lượng và tính hiệu quả của từng khoảnh khắc còn lại trong ngày, quyết định độ sâu và sự bình an của giấc ngủ, nâng cao sức mạnh thể chất, tinh thần và trí tuệ một cách lâu dài, bền vững, giúp bạn có khả năng đương đầu với những thử thách lớn hơn trong đời.

Chiều kích xã hội – tình cảm:

Đời sống tình cảm của chúng ta được xây dựng và tăng trưởng chủ yếu qua các mối quan hệ giữa ta với người khác.

Giả sử bạn là một người rất quan trọng trong cuộc đời tôi, hoặc là người mà tôi rất muốn hoặc cần phải tương tác. Chúng ta phải giao tiếp với nhau để làm việc, giải quyết vấn đề, thảo luận nhằm đạt được mục đích. Nhưng nếu chúng ta nhìn sự việc quá khác biệt, hãy áp dụng thói quen 4 bằng cách nói: “Tôi nhận thấy chúng ta đang nhìn nhận vấn đề này qua những lăng kính khác nhau. Bạn có sẵn lòng cùng trao đổi để tìm ra một giải pháp mà cả hai đều thấy hài lòng không?”

Sau đó, chuyển sang thói quen 5: “Để tôi lắng nghe bạn trước nhé.”

Tiếp đến là thói quen 6: phối hợp để tìm ra giải pháp thứ ba có lợi cho cả đôi bên.

Yếu tố quyết định thành công của thói quen 4, 5 và 6 chính là tình cảm, chứ không phải lý trí. Bởi vì tình cảm liên hệ mật thiết với cảm nhận về sự an toàn của mỗi người. Khi cảm giác an toàn xuất phát từ bên trong, ta sẽ có sức mạnh để áp dụng các thói quen thuộc phần thành công tập thể.

Sự bình an của tâm hồn chỉ đến khi bạn sống hòa hợp với những nguyên lý và giá trị đúng đắn, và duy trì lối sống ấy. Sự bình an nội tâm cũng là kết quả của quá trình sống tương thuộc một cách hiệu quả, khi ta thực sự nhận biết rằng luôn tồn tại giải pháp cùng thắng.

Cuộc đời không phải lúc nào cũng là sự đánh đổi giữa có và không. Luôn tồn tại một giải pháp thứ ba mang lại lợi ích cho cả hai. Ta có thể bước ra khỏi khung tham chiếu của mình mà không cần từ bỏ nó, để thật sự thấu hiểu người khác.

Tác giả kết lại cuốn sách bằng khái niệm vòng xoắn ốc đi lên. Lương tâm giúp ta cảm nhận liệu mình đang hòa hợp hay xung đột với các nguyên lý đúng đắn. Nuôi dưỡng lương tâm bằng việc đọc những tác phẩm truyền cảm hứng, nghiền ngẫm những ý nghĩ cao thượng, tạo ra một lối sống hài hòa.

Những điều tục tĩu, thô thiển, phi bản chất, suy đồi có thể nuôi dưỡng những góc tối của tâm hồn, làm tê liệt năng lực cảm nhận và ý thức.

Bằng sự bền bỉ trong quá trình rèn mới bản thân thông qua giáo dục và lắng nghe tiếng nói lương tâm, ta có thể liên tục phát triển. Chúng ta cần không ngừng học tập, cam kết và thực hiện công việc ở những cấp độ ngày càng cao hơn.

ーーー🍀ーーー

Tóm lại, "7 Thói Quen Hiệu Quả" không phải là cuốn sách dạy làm giàu nhanh hay thành công tức thì. Cuốn sách này nói về việc thay đổi từ bên trong: trước hết là làm chủ bản thân, sau đó là học cách làm việc và xây dựng mối quan hệ cùng thắng với người khác, và cuối cùng là không ngừng rèn mới bản thân để phát triển lâu dài. Khi áp dụng những thói quen này một cách kiên trì, bạn sẽ không chỉ làm việc hiệu quả và thành công hơn mà còn sống cân bằng hơn.

Theo mình, đây là một cuốn sách self-help đáng đọc. Mình biết có không ít người ác cảm với sách self-help, nhưng mình thật lòng khuyên bạn nên đọc "7 Thói Quen Hiệu Quả" trước khi đọc các cuốn self-help khác. Lý do là vì cuốn sách này đưa ra những chỉ dẫn rất cụ thể, giúp bạn có thể thực hành. Khi thực hành được những điều trong cuốn sách này, bạn sẽ có được một nền tảng vững chắc để hiểu đúng giá trị của các cuốn self-help khác, cũng như hiểu được vì sao hiện nay có nhiều người viết sai và hiểu sai mục đích, ý nghĩa thật sự của dòng sách self-help.

Quyển sách này chỉ dày vài trăm trang, bài viết này bạn chỉ mất 15 phút để đọc. Nhưng trên thực tế, chúng ta cần thực hành những thói quen này xuyên suốt mỗi ngày cho đến hết cuộc đời, để trở nên hiệu quả và đạt được những mục tiêu, cuộc sống mà mình mơ ước.

ーーー🍀ーーー

🎬 XEM PHIÊN BẢN VIDEO CỦA BÀI VIẾT NÀY

📚 MUA SÁCH “7 THÓI QUEN HIỆU QUẢ” TẠI ĐÂY