Trong bài viết này, mình sẽ giúp bạn biết những thông tin cần biết
về giải Nobel Văn học, bao gồm:
- Giải Nobel Văn học là gì?
- Các tiêu chí đánh giá của Giải Nobel Văn học.
- Quy trình đầy đủ các bước từ khi đề cử đến công bố giải thưởng.
- Những thông tin thú vị khác về Giải Nobel Văn học.
*Disclaimer: Thông tin trong bài viết được mình tổng hợp từ nhiều nguồn, nếu có sai
sót thì mong bạn rộng lòng thông cảm và góp ý để mình hoàn thiện hơn.
I. Giải Nobel Văn học là gì?
Giải Nobel Văn học ra đời từ di chúc của Alfred Nobel – nhà khoa học và nhà phát minh
người Thụy Điển, nổi tiếng nhất với việc phát minh ra thuốc nổ. Trong bản
di chúc viết năm 1895, Alfred Nobel để lại phần lớn tài sản của mình để
lập ra các giải thưởng nhằm tôn vinh những cá nhân “đã mang lại lợi ích
lớn nhất cho nhân loại”.
Đối với văn học, ông ghi rõ: giải sẽ được trao cho tác giả đã sáng tác
“tác phẩm xuất sắc nhất theo khuynh hướng lý tưởng”.
Giải Nobel Văn học được trao lần đầu tiên vào năm 1901, cùng với các giải
Vật lý, Hóa học, Y học và Hòa bình.
Người đoạt giải Nobel Văn học đầu tiên là Sully Prudhomme. Sully Prudhomme được xem là người đặt nền móng cho dòng thơ trữ tình -
triết học hiện đại của Pháp. Ông đưa các vấn đề về khoa học, nhận thức,
nghi ngờ và niềm tin vào thơ ca - một điều khá mới mẻ ở cuối thế kỷ 19.
Thơ của ông không chỉ giàu cảm xúc mà còn mang chiều sâu suy tư về số phận
con người, chân lý và lý tưởng đạo đức.
Đặc biệt, ông góp phần nâng thơ ca lên một chuẩn mực hình thức chặt chẽ,
tinh tế về nhạc điệu và cấu trúc, thể hiện sự “kết hợp hiếm có giữa trái
tim và trí tuệ”.
Từ năm 1901 đến nay, giải Nobel Văn học được trao hằng năm (trừ một số năm gián đoạn do chiến tranh hoặc khủng
hoảng nội bộ). Người quyết định trao giải là Viện Hàn lâm Thụy Điển.
Vậy... Viện Hàn lâm Thụy Điển chọn ra người nhận giải Nobel Văn học dựa trên
những tiêu chí nào?
一一一☕一一一
II. Các tiêu chí của Giải Nobel Văn học
Không giống các giải thưởng văn học thông thường - chỉ xét một cuốn sách
cụ thể, Nobel Văn học thường đánh giá toàn bộ sự nghiệp sáng tác của một
tác giả.
Tiêu chí đầu tiên là
giá trị văn chương bền vững.
Tác phẩm phải thể hiện trình độ nghệ thuật cao, sức sáng tạo độc đáo và
có ảnh hưởng lâu dài đến văn học và tư tưởng nhân loại.
Ví dụ, Gabriel García Márquez (Nobel 1982) không chỉ được trao giải vì
“Trăm năm cô đơn” mà vì toàn bộ thế giới hiện thực huyền ảo ông kiến tạo
trong suốt sự nghiệp; William Faulkner (Nobel 1949) được vinh danh nhờ
cách ông cách tân cấu trúc tiểu thuyết hiện đại qua các tác phẩm như “Âm
thanh và cuồng nộ” hay “Khi tôi nằm chết”.
Điều này cho thấy Nobel không ưu tiên sách bán chạy, mà ưu tiên những tác
phẩm có khả năng sống lâu hơn thời đại của chúng.
Tiêu chí thứ hai là
tư tưởng nhân văn.
Cụm từ “khuynh hướng lý tưởng” trong di chúc của Alfred Nobel thường được
hiểu là bảo vệ phẩm giá con người, phơi bày những bất công xã hội và đặt
ra các câu hỏi lớn về đạo đức, tự do, chiến tranh và thân phận con
người.
Aleksandr Solzhenitsyn (Nobel 1970) với tác phẩm “Quần đảo Gulag” đã biến
văn học thành chứng nhân lịch sử khi phơi bày hệ thống trại lao động cưỡng
bức ở Liên Xô.
Toni Morrison (Nobel 1993) qua tiểu thuyết “Beloved” khai thác sâu bi
kịch của người Mỹ gốc Phi, ký ức nô lệ và chấn thương tinh thần kéo dài
qua nhiều thế hệ.
Văn học Nobel thường không “an ủi” người đọc, mà buộc họ đối diện trực
diện với nỗi đau và sự thật của con người.
Tiêu chí thứ ba là
không giới hạn thể loại hay quốc tịch.
Giải Nobel Văn học không phân biệt tiểu thuyết, thơ, kịch, tiểu luận hay
thậm chí là ca từ; cũng không phân biệt quốc gia, ngôn ngữ hay nền văn
hóa.
Rabindranath Tagore (Nobel 1913) được trao giải chủ yếu nhờ thơ, đặc biệt
là tập “Gitanjali”, và trở thành người châu Á đầu tiên đoạt Nobel Văn
học.
Wole Soyinka (Nobel 1986) được vinh danh nhờ kịch và tiểu luận, trở thành
người châu Phi đầu tiên đoạt giải.
Điều này cho thấy Nobel Văn học mang tham vọng toàn cầu, không giới hạn
trong phạm vi văn học phương Tây.
III. Quy trình của Giải Nobel Văn học, từ đề cử đến công bố giải
thưởng
Quy trình trao Giải Nobel Văn học diễn ra trong gần một năm và được bảo
mật nghiêm ngặt.
Từ tháng 9–10 năm trước, Ủy ban Nobel Văn học gửi thư mời đề cử đến những
cá nhân và tổ chức đủ điều kiện, bao gồm thành viên Viện Hàn lâm Thụy
Điển, các viện hàn lâm và học viện văn học – ngôn ngữ, giáo sư văn học và
ngôn ngữ học tại các đại học, những người từng đoạt Giải Nobel Văn học và
chủ tịch các hiệp hội nhà văn uy tín.
Nhà văn không thể tự ứng cử.
Hạn chót nộp đề cử là ngày 31/01 hằng năm, và mỗi năm thường có khoảng
200–250 đề cử hợp lệ.
Tất cả danh sách đề cử, biên bản thảo luận và lý do lựa chọn hay loại bỏ
ứng viên đều được niêm phong và chỉ công bố sau 50 năm.
Từ tháng 2 đến tháng 5, Ủy ban Nobel Văn học (gồm 5 thành viên do Viện
Hàn lâm Thụy Điển chỉ định) tiến hành sơ tuyển, lập danh sách dài khoảng
15–20 tác giả và rút xuống danh sách ngắn khoảng 5 ứng viên.
Từ tháng 6 đến tháng 9, toàn bộ 18 thành viên của Viện Hàn lâm Thụy Điển
đọc kỹ, thảo luận và tranh luận nhiều vòng về các ứng viên này, không chỉ
để hỏi “ai viết hay nhất” mà còn để cân nhắc “ai đại diện tốt nhất cho giá
trị mà văn học nên mang lại trong thời đại hiện tại”.
Cuối tháng 9 hoặc đầu tháng 10, Viện Hàn lâm tiến hành bỏ phiếu kín;
người đoạt giải phải đạt đa số tuyệt đối. Tên người đoạt Giải Nobel Văn
học được công bố vào đầu tháng 10, và lễ trao giải chính thức diễn ra vào
ngày 10/12 hằng năm tại Stockholm, đúng ngày kỷ niệm Alfred Nobel qua đời;
người đoạt giải nhận huy chương, bằng chứng nhận, tiền thưởng và thường có
một Bài diễn văn Nobel mang giá trị học thuật và văn hóa cao.
IV. Những thông tin thú vị khác về Giải Nobel Văn học
1. Không phải nhà văn vĩ đại nào cũng đoạt giải.
Nhiều tượng đài văn học như Leo Tolstoy (“Chiến tranh và Hòa bình”),
James Joyce (“Ulysses”) hay Franz Kafka (“Hóa thân”, “Vụ án”) đều chưa
từng nhận Nobel. Điều này cho thấy Nobel không phải là bảng xếp hạng độ
nổi tiếng hay mức độ “vĩ đại” tuyệt đối, mà là một lựa chọn mang tính thời
điểm, quan điểm và định hướng tư tưởng của hội đồng xét giải.
2. Trong lịch sử có những năm Giải Nobel Văn học không được
trao, chủ yếu do chiến tranh thế giới hoặc khủng hoảng nội bộ; điển hình là
năm 2018, giải bị hoãn do bê bối của Viện Hàn lâm Thụy Điển và được trao
bù vào năm 2019.
3. Có người từ chối nhận giải, nổi tiếng nhất là Jean-Paul Sartre (1964), người cho rằng nhà văn không
nên bị gắn với bất kỳ định chế hay danh hiệu chính thức nào và cần giữ sự
độc lập tuyệt đối.
4. Nobel Văn học không chỉ dành cho tiểu thuyết gia
Năm 2016, Bob Dylan – một nhạc sĩ người Mỹ – được trao giải nhờ ca từ giàu chất thơ trong các ca khúc như “Blowin’ in the Wind” hay
“The Times They Are A-Changin’”, qua đó mở rộng khái niệm về văn học như
một hình thức ngôn từ có thể được hát, không chỉ để đọc.
5. Giải Nobel Văn học có ảnh hưởng rất lớn đối với sự nghiệp của
người đoạt giải.
Olga Tokarczuk (Nobel 2018) từ một nhà văn chủ yếu được biết đến trong
giới học thuật Đông Âu đã trở thành tác giả quốc tế, với các tác phẩm như
“Flights” hay “Drive Your Plow Over the Bones of the Dead” trở thành
best-seller toàn cầu và được giảng dạy rộng rãi tại các đại học phương
Tây.
Alice Munro (Nobel 2013), vốn đã được xem là bậc thầy truyện ngắn, sau
Nobel càng được củng cố vị thế như chuẩn mực của truyện ngắn hiện đại, tác
phẩm của bà được đưa vào chương trình học chính thống.
Han Kang (Nobel Văn học 2024) với “The Vegetarian” đã trở thành biểu
tượng văn học châu Á đương đại; sau Nobel, sách của bà được tái bản, dịch
sang hàng chục ngôn ngữ và tiếp cận lượng độc giả toàn cầu rộng lớn hơn
nhiều lần.
一一一☕一一一
Tóm lại, Giải Nobel Văn học không chỉ là một giải thưởng văn chương, mà
là một tuyên ngôn về sức mạnh của ngôn từ. Nó không nhằm tìm ra nhà văn
nổi tiếng nhất hay bán chạy nhất, mà là lựa chọn một tiếng nói văn chương
có ý nghĩa lâu dài đối với nhân loại trong từng giai đoạn lịch sử.
Mình có bỏ sót thông tin hữu ích hay thú vị nào khác về giải thưởng này
không? Bạn có thể bình luận cho mình biết với nhé!
Một trong những nhà văn đoạt Nobel Văn học được độc giả Việt Nam yêu
thích là
Ernest Hemingway (Nobel 1954).
Tác phẩm tiêu biểu của ông, "Ông Già Và Biển Cả", không chỉ là một
câu chuyện về con người và biển cả, mà còn là biểu tượng cho tinh thần
không khuất phục trước số phận – một giá trị nhân văn cốt lõi mà Giải
Nobel Văn học luôn tôn vinh.
Mình đã viết một bài về tác phẩm này, bạn có thể đọc tại: https://thanhchu95.blogspot.com/2023/12/review-sach-ong-gia-va-bien-ca-ernest.html
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét