ーーー🍀ーーー
Vào năm 2005, Steve Jobs có một bài diễn văn tốt nghiệp tại trường đại học Stanford. Trong bài phát biểu của mình, Steve Jobs đưa ra một lời khuyên là bạn phải tìm kiếm điều bạn thật sự yêu thích, cách duy nhất để làm tốt công việc đó chính là yêu việc bạn làm. Nếu bạn chưa tìm thấy nó, hãy tiếp tục tìm kiếm, đừng ngừng lại. Sau khi Steve Jobs kết thúc bài phát biểu thì đám đông đã đứng dậy vỗ tay nhiệt liệt hưởng ứng. Sau đó thì đoạn video về lời khuyên của Jobs đã được lan truyền rộng rãi trên Internet. Tất cả mọi người đều tin rằng Steve Jobs đã khuyên các bạn trẻ nên tìm kiếm và theo đuổi đam mê của mình.
Ngoài ra, chắc hẳn nhiều người trong chúng ta cũng biết đến bộ phim Ấn Độ nổi tiếng Three Idiots (tên tiếng Việt là Ba chàng ngốc). Bộ phim truyền tải một thông điệp rất rõ ràng: hãy theo đuổi đam mê, thành công sẽ theo đuổi bạn.
Và tất cả những điều trên đã dẫn đến cuốn sách mà mình sẽ review cho các bạn ngày hôm nay. Đó chính là cuốn "Kỹ năng đi trước đam mê" của tác giả Cal Newport, với tựa tiếng Anh là So Good They Can’t Ignore You – tạm dịch là Hãy giỏi đến mức không ai có thể phớt lờ bạn.
Nào, bây giờ chúng ta hãy cùng khám phá cách mà một người cuối cùng cũng có thể thật sự yêu thích công việc họ làm. Lời khuyên đầu tiên của tác giả, nghe thì có vẻ khá gây sốc, đó chính là: đừng theo đuổi đam mê của mình.
Trong chương 1, dựa trên câu chuyện về Steve Jobs và lời khuyên của ông, tác giả đã định nghĩa “thuyết đam mê” như sau: chìa khóa mở ra cánh cửa hạnh phúc trong công việc là trước tiên phải tìm được điều bạn đam mê, sau đó tìm một công việc phù hợp với đam mê đó.
Tác giả cho rằng ngày nay chúng ta rất kính trọng những người dám theo đuổi đam mê của mình, và thương hại những kẻ chỉ biết an phận, bám víu vào con đường an toàn. Xã hội hiện đại cũng xuất hiện một xu hướng mới là bày tỏ nỗi thất vọng với loại hình công việc văn phòng truyền thống. Chúng ta cho rằng về bản chất, loại công việc này là tẻ nhạt, và rằng theo đuổi đam mê đồng nghĩa với việc phải tự mình làm chủ.
Tuy nhiên, khi nghiên cứu kỹ hơn về cách mà những người đầy đam mê như Steve Jobs thực sự khởi đầu sự nghiệp, hoặc khi hỏi các nhà khoa học về điều gì thật sự tạo nên hạnh phúc trong công việc, thì vấn đề trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Và nó không chỉ đơn thuần liên quan đến đam mê.
ーーー🍀ーーー
Trong chương 2, tác giả chứng minh rằng đam mê nghề nghiệp là một thứ rất hiếm hoi. Cốt lõi của thuyết đam mê nằm ở giả định rằng mỗi người trong chúng ta đều có sẵn một niềm đam mê nào đó, và niềm đam mê ấy chỉ chờ chúng ta khám phá mà thôi.
Tác giả đã thực hiện một khảo sát trên 539 sinh viên tại một trường đại học ở Canada. Kết quả cho thấy 84% sinh viên cho biết họ có một niềm đam mê nào đó. Năm niềm đam mê phổ biến nhất gồm: khiêu vũ, khúc côn cầu, trượt tuyết, đọc sách và bơi lội.
Mặc dù những hoạt động này rất quan trọng đối với các sinh viên đó, nhưng chúng lại hầu như không liên quan gì đến việc lựa chọn nghề nghiệp hay xây dựng sự nghiệp lâu dài. Làm sao chúng ta có thể theo đuổi đam mê, nếu đam mê đó chẳng giúp ích gì cho việc kiếm tiền hay con đường sự nghiệp của mình?
Không phải ai thích khiêu vũ cũng có thể trở thành vũ công chuyên nghiệp. Không phải ai thích đọc sách (như mình) cũng có thể trở thành một học giả chuyên sâu trong một lĩnh vực nào đó. Như vậy, thuyết đam mê có hai vấn đề lớn.
Thứ nhất, không chắc rằng ai trong chúng ta cũng có sẵn một niềm đam mê rõ ràng. Thứ hai, cho dù có đam mê, thì phần lớn trong số đó chỉ dừng lại ở mức sở thích. Rất khó để biến những sở thích đó thành một công việc có thể kiếm ra tiền, và càng khó hơn để biến nó thành một sự nghiệp lâu dài, rực rỡ.
Cũng trong chương 2, tác giả chỉ ra rằng đam mê cần có thời gian để hình thành. Amy Wrzesniewski, một giáo sư nghiên cứu tại Đại học Yale, đã tiến hành khảo sát trên nhiều nhân viên thuộc các lĩnh vực khác nhau và phát hiện ra rằng những nhân viên hạnh phúc nhất không phải là những người theo đuổi đam mê ngay từ đầu, mà là những người đã gắn bó đủ lâu để trở nên giỏi và thấu hiểu công việc của mình.
Nghiên cứu cho thấy, khi bạn có nhiều năm kinh nghiệm, bạn có thời gian để trở nên thành thạo trong công việc, biết cách làm việc hiệu quả, xây dựng mối quan hệ gắn bó với đồng nghiệp, và quan trọng hơn là nhìn thấy những giá trị mà công việc mình làm mang lại cho người khác.
Như vậy, hạnh phúc trong công việc thường đến khá muộn – khi bạn hiểu rõ công việc mình làm, khi bạn gắn bó với những người xung quanh, và khi bạn thấy được ý nghĩa của công việc đó. Điều này hoàn toàn đi ngược lại với thuyết đam mê, vốn cho rằng bạn sẽ hạnh phúc ngay lập tức khi tìm được công việc phù hợp với đam mê của mình.
Tác giả cũng chỉ ra rằng đam mê thực chất là một hiệu ứng phụ của sự thành thạo. Động lực trong công việc của chúng ta đến từ ba yếu tố chính. Thứ nhất là sự tự chủ – cảm giác bạn có quyền kiểm soát một ngày làm việc của mình và hiểu rằng những gì bạn làm là quan trọng. Thứ hai là năng lực – cảm giác bạn ngày càng thuần thục và giỏi hơn trong công việc. Và thứ ba là sự liên kết – cảm giác gắn bó với đồng nghiệp và những người xung quanh.
Trên thực tế, theo trải nghiệm cá nhân của mình, mình cũng thấy lý thuyết này đúng. Khi mới đi làm, mình không thích công việc của mình lắm, vì chưa nắm rõ quy trình, chưa hiểu nhiệm vụ, chưa quen với khách hàng, và cũng không quen ai trong công ty. Nhưng sau một thời gian dài, khi mình tích lũy được kiến thức, hiểu rõ quy trình xử lý công việc, hiểu tính cách khách hàng, biết được trong một ngày mình cần làm gì trước, làm gì sau để đạt hiệu quả tốt nhất, thì mọi thứ dần thay đổi.
Khi mình đã có kinh nghiệm, xây dựng được mối quan hệ với đồng nghiệp và cấp trên, mình bắt đầu thấy công việc trở nên thú vị hơn và cảm thấy thích đi làm hơn. Tuy nhiên, quá trình này diễn ra khá chậm, thường phải mất ít nhất từ một đến hai năm. Và nhiều người không vượt qua được giai đoạn khó khăn ban đầu này, nên họ kết luận rằng công việc đó không phù hợp với mình.
ーーー🍀ーーー
Trong chương 3, tác giả chứng minh rằng thuyết đam mê có thể rất nguy hiểm. Việc tin vào thuyết đam mê có thể khiến chúng ta kém hạnh phúc hơn. Thuyết đam mê thuyết phục mọi người tin rằng ở đâu đó tồn tại một công việc “hoàn hảo” đang chờ đợi họ, và khi tìm được công việc đó, họ sẽ cảm thấy như thể mình sinh ra là để làm công việc này.
Nhưng khi không tìm thấy công việc lý tưởng ấy, những hệ quả tiêu cực sẽ xuất hiện, chẳng hạn như nhảy việc liên tục hoặc nghi ngờ chính bản thân mình. Niềm tin vào thuyết đam mê khiến chúng ta ít hài lòng hơn với công việc và cuộc sống.
Tác giả vẫn công nhận rằng đối với một số ít người, việc theo đuổi đam mê là hoàn toàn có tác dụng. Chúng ta hiếm khi thấy một vận động viên hay ca sĩ chuyên nghiệp nào nói rằng họ không yêu thích môn thể thao hoặc ca hát từ nhỏ. Tuy nhiên, điều đúng với số ít đó chưa chắc đã đúng với đại đa số chúng ta.
Qua nghiên cứu một nhóm lớn những người đam mê công việc họ làm, tác giả nhận ra rằng hầu hết họ đều có những câu chuyện phức tạp hơn rất nhiều so với việc chỉ đơn thuần là tìm ra một đam mê có sẵn rồi theo đuổi nó.
Vậy nếu chúng ta không còn tin vào thuyết đam mê nữa, không còn đi tìm niềm đam mê trong công việc nữa, thì chúng ta nên làm gì?
ーーー🍀ーーー
Trong phần tiếp theo của cuốn sách, tác giả đưa ra câu trả lời. Ở chương 4, bạn sẽ được giới thiệu hai khái niệm mới: tư duy thợ lành nghề và tư duy đam mê.
Tư duy thợ lành nghề tập trung vào điều mà bạn có thể trao cho thế giới, tập trung vào những giá trị mà bạn tạo ra trong công việc. Khi mang tư duy này, bạn sẽ chăm chỉ rèn luyện, tập trung và quyết tâm giỏi đến mức không ai có thể phớt lờ bạn. Bạn tích lũy kinh nghiệm, xây dựng sự tự tin.
Ngược lại, tư duy đam mê chỉ tập trung vào điều mà thế giới và công việc có thể mang lại cho bạn. Những người mang tư duy đam mê thường bước vào công việc với suy nghĩ rằng thế giới “nợ” họ một sự nghiệp thú vị và lừng lẫy, thay vì tự mình rèn luyện để đạt được điều đó. Khi chỉ chăm chăm vào những thứ mà công việc có thể trao cho mình thì họ lại càng để tâm đến những gì mình không thích trong công việc, dẫn đến trạng thái không hài lòng kéo dài, đặc biệt là ở giai đoạn mới vào nghề.
Khi là nhân viên mới, chúng ta khó mà được giao những dự án đầy thử thách hấp dẫn. Chúng ta không có được sự tự chủ, bị kiểm soát rất nhiều thứ. Chúng ta không có được niềm tin từ sếp và đồng nghiệp, và điều này rất là dễ nản. Khi bước vào giới công sở với tư duy đam mê, thì những nhiệm vụ khó chịu mà bạn được giao hay chế độ quan liêu trong công sở sẽ khiến bạn không thể chịu đựng được. Câu hỏi thôi thúc những người mang tư duy đam mê là tôi là ai và tôi thật sự yêu thích điều gì. Đó là những câu hỏi hết sức khó hiểu, mơ hồ và không có được một câu trả lời xác định. Do đó, tư duy niềm đam mê luôn khiến cho bạn ở trong trạng thái băn khoan, hoang mang và không hạnh phúc.
Trái ngược với sự mơ hồ và nhập nhằng của tư duy đam mê, tư duy thợ lành nghề lại rất rõ ràng. Dù bạn làm bất kỳ công việc gì để kiếm sống, hãy tiếp cận nó với tư duy thợ lành nghề. Đó chính là nền tảng để xây dựng một sự nghiệp hấp dẫn. Tác giả khẳng định rằng chúng ta cần tiếp nhận tư duy thợ lành nghề trước, rồi đam mê sẽ tự xuất hiện sau.
ーーー🍀ーーー
Trong chương 5, tác giả giới thiệu thêm khái niệm “vốn liếng sự nghiệp”.
Chắc chắn chúng ta đều mang trong đầu một lý tưởng nào đó về một công việc tuyệt vời. Vậy bạn có biết một công việc tuyệt vời được định nghĩa như thế nào hay không?
Đối với tác giả thì một công việc tuyệt vời sẽ bao gồm 3 đặc điểm: sự sáng tạo, sức ảnh hưởng và quyền kiểm soát.
Cho dù bạn có mô tả công việc yêu thích của bạn bằng những từ khác hoặc là những đặc điểm hơi khác khác một chút nhưng chung quy lại thì nó cũng sẽ bao gồm 3 đặc điểm trên.
Vậy làm thế nào để đời sống công việc của chúng ta bao gồm những đặc điểm này? Câu trả lời trên thực tế là rất hiếm, vô cùng hiếm có. Trên thực tế thì những công việc như thế này chỉ xuất hiện ở những người như là Tổng thống Mỹ, những siêu sao ca sĩ như Beyonce, Lady Gaga, những vận động viên vô cùng giàu có như Cristiano Ronaldo, Messi, những nhà kinh doanh đại tài như Steve Jobs hay Bill Gates. Còn phần lớn thì các công việc đều không cho nhân viên được sự sáng tạo hay quyền kiểm soát hay sức ảnh hưởng như chúng ta mong muốn đâu.
Theo quyết kinh tế học cơ bản, nếu bạn muốn một thứ gì đó vừa hiếm có vừa quý giá, bạn phải có một thứ tương đương vừa hiếm có vừa quý giá để trao đổi. Như vậy, nếu bạn muốn có một công việc tuyệt vời, bạn phải có thứ gì đó để trao đổi. Và nó chính là những kỹ năng hiếm có và quý giá của bạn, mà tác giả gọi là vốn liếng sự nghiệp.
Nếu như bạn có tư duy thợ lành nghề, chắc chắn bạn sẽ rèn luyện, cố gắng để trở nên giỏi đến mức không ai có thể phớt lờ bạn. Đây là một chiến lược rất tốt để bạn có được vốn liếng sự nghiệp để đổi công việc mơ ước của mình. Tác giả cho rằng bạn không cần phải lo lắng liệu mình đã tìm được niềm đam mê hoặc là sứ mệnh thật sự của mình hay chưa. Hầu hết các công việc đều có thể làm nền tảng để xây dựng một sự nghiệp tuyệt vời.
Tuy nhiên, nói đi cũng phải nói lại. Tác giả cũng chia sẻ 3 yếu tố trong công việc mà bạn sẽ không thể áp dụng tư duy thợ lành nghề.
Thứ nhất, công việc đó ít cơ hội giúp bạn nổi bật giữa đám đông dù bạn đã trang bị được những kỹ năng hiếm có và quý giá.
Thứ hai, bạn cho rằng công việc bạn đang làm là vô dụng hoặc gây hại cho thế giới.
Thứ ba, công việc đó buộc bạn phải làm việc với những kiểu người bạn không ưa.
Nếu công việc của bạn có 2 trên 3 hoặc là cả 3 yếu tố đó thì các giả khuyên bạn là "ok, bạn có thể nghỉ việc", tìm một công việc khác để bạn xây dựng một sự nghiệp hấp dẫn dựa trên tư duy thợ lành nghề và dựa trên bí quyết mà tác giả sẽ chia sẻ với bạn ở chương trình tiếp theo.
ーーー🍀ーーー
Cuối cùng, cách để trở thành một thợ lành nghề là thực hành quy tắc 10.000 giờ.
Trên thực tế, các nhà nghiên cứu đều đồng ý rằng "con số ma thuật" để đạt đến sự tinh thông thật sự chính là 10.000 giờ.
Những thành tựu xuất sắc không phải nhờ khả năng tự nhiên mà nhờ vào việc ở đúng chỗ và đúng thời điểm để tích lũy một số lượng lớn giờ luyện tập.
Đối với quy tắc 10.000 giờ, bạn đừng hiểu đơn giản chỉ cần chúng ta giải quyết một cái gì đó trong vòng 10.000 tiếng đồng hồ là chúng ta có thể tinh thông và lĩnh hội được kỹ năng đó. Quy tắc 10.000 giờ không chỉ ở bao lâu mà còn ở cách chúng ta luyện tập nữa. Chúng ta phải liên tục vượt qua các giới hạn thoải mái của bản thân, liên tục nhận những góp ý tại chỗ để cải thiện và tiến bộ.
Luyện tập có chủ đích là thuật ngữ để mô tả phong cách học hỏi nghiêm túc này. Đây là bí quyết để chúng ta đạt được sự xuất chúng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Luyện tập có chủ đích sẽ đẩy bạn qua khỏi mức ổn định và đưa bạn vào nơi có rất ít sự cạnh tranh.
Luyện tập có chủ đích là sự đối ngược với trạng thái thoải mái. Nếu chúng ta đang cảm thấy thoải mái có nghĩa là chúng ta đang bị mắc kẹt ở mức trung bình, ở mức chấp nhận được. Tác giả đưa ra một thông tin khiến cho mình cảm thấy rất buồn và sốc nhưng mà thật ra nó đúng là thực tế:
Hầu hết các nhân viên làm việc trí óc đều né tránh sự căng thẳng, không thoải mái của việc luyện tập có chủ đích, trốn tránh những công việc đòi hỏi nhiều hoạt động trí óc. Tác giả khuyên chúng ta - những nhân viên đang làm việc trí óc, làm việc trong văn phòng - phải thay đổi cách tiếp cận công việc của mình. Chúng ta hiện tại đang lấy hiệu suất làm trọng tâm, tức là chỉ ưu tiên hoàn thành càng nhiều công việc càng tốt. Còn những việc cần dùng thêm kỹ năng mới thì chúng ta lại né tránh, bởi vì nó đòi hỏi sự tập trung hoặc tạo ra cảm giác rất căng thẳng khi phải luyện tập có chủ đích. Thay vì lấy hiệu suất làm trọng tâm thì chúng ta nên tiếp cận công việc theo cách lấy chuyên môn làm trọng tâm.
Điều quan trọng nhất là phải nỗ lực để phấn đấu giỏi hơn trong lĩnh vực chuyên môn của mình. Việc này đòi hỏi chúng ta phải chịu được sự căng thẳng của việc luyện tập có chủ đích. Thay vì chỉ đi sớm về khuya để hoàn thành cho đủ số lượng công việc hoặc làm thêm việc thì chúng ta nên trau dồi thêm kỹ năng hữu ích (tiếng Anh, chứng chỉ nghiệp vụ,...).
ーーー🍀ーーー
Ở phần sau của cuốn sách còn nhiều kiến thức và thông tin nữa. Tuy nhiên, trong phạm vi bài viết này thì mình nghĩ mình cũng truyền tải được khá đầy đủ những thông điệp cốt lõi của cuốn sách rồi.
Chúng ta không nên tin vào thuyết đam mê nữa. Không cần tin rằng có một niềm đam mê nào đó đang nằm sâu thẳm trong con người và chờ chúng ta khám phá để tìm được một công việc phù hợp với đam mê của mình.
Hãy tin rằng bất cứ công việc nào cũng có thể trở thành nền tảng để xây dựng một sự nghiệp tuyệt vời. Hãy tiếp nhận công việc mình đang làm với tư duy của một thợ lành nghề. Hãy tập trung, chăm chỉ, áp dụng nguyên tắc 10.000 giờ, rèn luyện có chủ đích để trở nên giỏi hơn. Từ đó, dùng vốn liếng sự nghiệp này đổi lấy một công việc bạn thật sự yêu thích, trong đó có sự sáng tạo, sức ảnh hưởng và quyền kiểm soát. Hãy nhớ, làm việc đúng cách hơn là tìm đúng việc.
Mình thật lòng khuyên các bạn nên đọc cuốn "Kỹ Năng Đi Trước Đam Mê" để có được một cái nhìn sâu sắc và hoàn chỉnh nhất về cuốn sách này, về thuyết đam mê, thuyết vốn liếng sự nghiệp và cách để chúng ta có được một công việc tuyệt vời.
Nếu bạn đã từng đọc cuốn "Kỹ Năng Đi Trước Đam Mê", bạn có thể bình luận ở phía dưới để chia sẻ cho mình biết cảm nhận cũng như những điều mà bạn đã học và áp dụng được từ cuốn sách này.
Nếu bạn cảm thấy bài viết hữu ích, đừng ngần ngại chia sẻ cho những người khác đang cảm thấy bấp bênh và hoang mang trong công việc và sự nghiệp của họ.
ーーー🍀ーーー
Mua sách: https://s.shopee.vn/5q1ZvfJsCk
Xem video review sách: https://youtu.be/FGDA748KpDY?si=ITZYcGEEByxoJXny
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét